معرفی کتاب بازیگران و بازیگردانان

img

پاسخ اينکه «در پارلمان چه مي​گذرد؟ قوانيني تصويب مي​شود که منافع اکثريت مردم را تامين ​کند يا نه؟» را بايد در اين جست که اصلا چه کساني به پارلمان رفته​اند؟ آيا آنها نماينده اکثريت مردم بوده​اند؟ با چه شناسنامه سياسي​اي به مجلس رفته​اند؟ جريانات سياسي حامي آنها، عقبه و برنامه مدوني براي اداره خانه ملت داشته​اند؟ و….

اين​ها سوالاتي است که شايد هر چهار سال يک بار در آستانه انتخابات مجلس شوراي اسلامي به شکل پررنگي عنوان مي​شود. از تريبون​هاي مختلف رسانه​اي و سياسي درباره آنها بحث مي​شود. پاسخ به آن براي خيلي​ها، از فعالان سياسي گرفته تا مطبوعاتي، به يکي از دغدغه​هاي روزمره بدل مي شود. اما آيا منبع مشخصي براي پاسخ به همه اين سوالات وجود دارد؟ پايگاه​هاي اطلاع رساني وزارت کشور و شوراي نگهبان، آمار مشخصي از هر دور از رقابت​هاي پارلماني دارند؟ پايگاه اطلاع رساني يا کتابخانه مجلس چطور؟ کتب چاپ شده در مراکز تاريخ نگاري، کامل و پاسخگوي همه نيازها هستند؟

باور کنيد، نه! پايگاه اطلاع رساني وزارت کشور، در دولت محمود احمدي​نژاد تمامي اطلاعات قبل را از خروجي خود حذف کرد. پايگاه اطلاع رساني شوراي نگهبان هم بيشتر پيرامون قوانين و اعلام مواضع اعضا، مطالبي را منتشر مي​کند و رفرنس تاريخي منسجمي ندارد.

تنها منابع مکتوب موجود درباره پارلمان ايران پس از انقلاب اسلامي، هم چند جلد کتاب مرکز اسناد انقلاب اسلامي است و کتاب معرفي نمايندگان هر دوره مجلس از سوي روابط عمومي مجلس شوراي اسلامي. شايد جالب باشد که بدانيد مرکز اسناد براي هر دوره از مجالس شوراي اسلامي يک جلد کتاب به چاپ رسانده که مجلس ششم در شمار آن نيست! از مجلس هفتم به بعد هم هنوز کتابي از سوي اين مرکز به چاپ نرسيده است. هر جلد از اين کتاب​ها به قلم اشخاص مختلفي نوشته شده و از اين رو انسجام لازم را ندارد و سلايق مختلف در آن دخيل بوده اند بي آنکه نگاه يا روح واحدي بر آن حاکم باشد. از جلد دوم به بعد هم تقريبا يک چهارم مطالب هر جلد به مرور انتخابات​هاي گذشته پرداخته که بعضا انتخابات​هاي پارلماني در دوران مشروطه را هم در بر مي​گيرد! در حاليکه اصل موضوع انتخابات هر دوره به شکل کامل در اين انتخابات​ها ديده نمي شود و هر يک نواقصي آماري داشته و يا با جهت گيري​هاي سياسي خاص اين مرکز به تحرير درآمده است. کتاب معرفي نمايندگان پارلماني هر دوره هم که صرفا اطلاعات خامي درباره سن و تحصيلات و سوابق پيش از نمايندگي افراد به چاپ رسانده و حداکثر تاريخ انتخابات هر دوره را بي آنکه از تعداد ثبت نام کنندگان و نامزدهاي تاييد صلاحيت شده و .. اطلاعي ارائه دهد، درج کرده است.

همه اين نقص​​ها بود که جرقه نوشتن کتابي در اين باب را در ذهن من روشن کرد. کتابي که بتواند مرجعي براي انتخابات پارلماني در پايتخت باشد. کتابي که به تمامي سوالات درباره انتخابات مجلس در حوزه انتخابيه تهران پاسخ دهد.

کتاب «بازيگران و بازيگردانان مجلس»، شامل ۱۰ فصل است. ۹ فصل اوليه اين کتاب، به هر دوره از انتخابات پارلماني اختصاص دارد. هر فصل با جدول زمان بندي و ميزان مشارکت در هر دوره از انتخابات آغاز مي​شود. جدولي که تعداد نامزدهاي ثبت نام کننده در هر دوره از انتخابات، تاريخ برگزاري مراحل اول، دوم و ميان دوره اي مجلس، جمعيت شرکت کنندگان در هر دوره از انتخابات و ميزان مشارکت در تهران و در کل کشور را نشان مي دهد.

در مقدمه هر فصل از اين کتاب، به حال و هواي روزهاي منتهي به انتخابات مجلس پرداخته شده است. اعم از مهمترين مسائل روزي که بر انتخابات سايه افکنده و مجادلات سياسي روز. از حوادثي چون تسخير لانه جاسوسي و جنگ تحميلي در ادوار اوليه مجلس گرفته تا توقيف فله اي مطبوعات و ترور حجاريان در آستانه مجلس ششم و پرونده هسته​اي ايران در آستانه مجلس نهم. از نيش و کنايه​هاي جناحين چپ و راست به همديگر که روزي يکي ديگري را تابع اسلام آمريکايي مي خواند و فردا روزي که انگ «ضد نظام» مي خورد. خلق جريانات و احزاب نوظهوري چون مجمع روحانيون مبارز در آستانه انتخابات مجلس سوم و کارگزاران سازندگي در آستانه مجلس پنجم و جبهه متحد اصولگرايان در آستانه انتخابات مجلس هفتم و … نيز در اين کتاب گنجانده شده است.

پس از اين مقدمه، در هر فصل به رقابت​هاي سياسي هر دور از انتخابات پرداخته شده است. رقابت​هايي که گاه منجر به ايجاد ائتلاف​هاي مقطعي در آستانه انتخابات شده بود. از ائتلاف حزب جمهوري اسلامي و جامعه روحانيت در مجلس اول گرفته تا ائتلاف مجموع گروه​هاي اصلاح طلب با نام «ائتلاف ايران» در انتخابات مجلس هفتم. کناره گيري برخي گروه​هاي سياسي اعم از بي رغبتي براي ارائه ليست انتخاباتي و حتي تحريم انتخابات از سوي برخي جريانات سياسي نيز در اين بخش مورد اشاره قرار گرفته است.

نکته حائز توجه در اين بخش از هر فصل کتاب، منازعات سياسي ميان وزارت کشور و شوراي نگهبان در هر دوره است. منازعاتي که گاه بر سر تعيين زمان برگزاري انتخابات بوده، گاه بر سر احراز صلاحيت ها و حتي در مراحل بعدي و در تاييد نتايج نهايي انتخابات. چه آنکه اختلاف نظر درباره احراز صلاحيت​ها ميان مجري و ناظر انتخابات مجلس، غالبا مباحث را به دفتر رهبري رسانده و در مواردي با حکم حکومتي امام خميني (ره) و نظر مشورتي آيت الله خامنه اي ماجرا فيصله يافته است. مجموعه نامه نگاري​هاي تاريخي امام و رهبري با مسئولين وقت اين دو دستگاه نيز در اين کتاب مورد اشاره قرار گرفته است.

در پايان اين مباحثات، احزاب سياسي ليست​هاي انتخاباتي خود را ارائه داده​اند که کليه ليست​هاي انتخاباتي مطرح در تهران، در هر يک از ۹ دوره انتخابات پارلماني گذشته، در اين کتاب مورد بررسي قرار گرفته اند. اسامي اعضاي ليست​ها، هم​پوشاني​اشان با ليست​هاي موازي و وجوه اشتراک و افتراق ليست​هاي انتخاباتي نيز بررسي شده اند.

پس از اين مرحله، نوبت به معرفي نمايندگان مجلس در هر دوره رسيده که آراي ماخوذه، درصد آرا، سن، تحصيلات حوزوي و رسمي و مشاغل قبل از نمايندگي آنها در جداول مرتبي، درج شده است. معرفي نمايندگاني از پايتخت که به جايگاه هيات رئيسه راه يافته و همچنين از مجلس به دولت رفته و يا به دلايلي همچون شهادت و درگذشت، نتوانسته اند تا پايان عمر چهار ساله مجلس بر کرسي نمايندگي تکيه بزنند، نيز بخش ديگر اين کتاب است.

پايان بخش هر فصل اين کتاب، تحليل آماري نتايج انتخابات هر دوره است. نسبت ورود نمايندگان تهران به پارلمان در هر مرحله از انتخابات، مقايسه آراي ماخوذه نمايندگان در هر يک از اين مراحل، مقايسه ميزان توفيق ليست​هاي احزاب و گروه​هاي سياسي به نسبت راه يافتگان به مجلس، توزيع سني، جنسي و تحصيلي و …. نمايندگان تهران در هر دوره، را در اين بخش مي​توانيد بخوانيد. اين قياس‌ها در قالب جدول‌ها و نمودارهايي ارائه شده که به درک بهتر و استنتاج قياسي آن‌ها به مخاطب کمک مي​کند.

اما در فصل دهم يعني فصل پاياني کتاب بازيگران و بازيگردانان مجلس، کليه آنچه در تمامي ۹ فصل گذشته آمده با شرحي تاريخي با يکديگر مقايسه شده است. اين قياس نشان از فراز و فرودهاي هر يک از جريانات سياسي از يکسو، سنگيني کفه وزارت کشور يا شوراي نگهبان در بازار منازعات از سوي ديگر و رشد يا افول ميزان مشارکت مردم و … دارد. همچنين سیر رقابت دو گروه سیاسی اصلي کشور که زماني «چپ» و «راست»، زماني «خط امامي» و «محافظه کار» و نهايتا «اصلاح‌طلب» و «اصول‌گرا» خوانده شده اند به تفصيل شرح داده شده است. تمامي آمارهاي ارائه شده در هر فصل نيز در پايان اين فصل با يکديگر مقايسه شده اند. به اين ترتيب خواننده در يک نگاه خواهد ديد که مثلا پرراي​ترين نمايندگان تهران چه کساني بوده​اند، مسن ترين​ها و جوانترين نماينده​ها کدامند، در چه دوره​اي تعداد نمايندگان زن يا روحانيون بيشتر يا کمتر از ديگر ادوار است و قس علي هذا.

آنچه در اين کتاب گردآوري شده صرفاً بر اساس نگاهي رخدادمحور فارغ از موضع‌گيري‌هاي جناحي يا ارائه تحليل‌هاي سياسي است. نويسنده بنا بر رسالت خبرنگاري‌اي که بر دوش دارد، کوشيده است بي‌طرفانه به روايت هر دوره از انتخابات مجلس و حواشي آن بپردازد تا منبع موثق و مرجع کاملي براي تحليلگران سياسي گردآوري کند.

در اين کتاب، همان‌طور که از نامش پيداست، صرفاً مسائل پيش از انتخابات بررسی شده است و نه رويدادهاي پس از آن، اعم از اعتبارنامه‌ها، تشکيل کميسيون‌ها، بررسي عملکرد مجلس و نمايندگان آن و مصوباتي که گذرانده.

تحلیل‌گران سیاسی با بهره بردن از این داده‌ها می‌توانند سلایق سیاسی مردم در هر دوره را مورد بررسی قرار دهند و با مقایسه تطبیقی دوره‌های مختلف مجلس، تحلیلی از رفتارهای آتی کنشگران سیاسی ارائه دهند.

علي مطهري نماينده تهران نيز در مقدمه اين کتاب نوشته است: این کتاب می‌تواند راهنمای خوبی باشد برای مجریان و ناظران انتخابات و نیز سیاسیون و رهبران احزاب و همه کسانی که قصد شرکت در انتخابات مجلس یا فعالیت در این زمینه را دارند؛ چرا که نگاهی به راه طی شده قطعاً می‌تواند چراغ راهی برای آینده باشد. باید در صدد رفع نقص‌ها و نقاط ضعف و تقویت کمال‌ها و نقاط قوت وقایع اتفاقیه دوره‌های نه‌گانه انتخابات مجلس شورای اسلامی باشیم. اگر در جایی از قانون اساسی دور شده‌ایم جبران کنیم.

به نوشته وي، این پژوهش، هم شرط تتبّع و جامع بودن را در خود دارد و هم شرط مفید و کارآمد بودن را. مطالعه این کتاب در واقع مطالعه بخشی از تاریخ انقلاب اسلامی است.

برچسب ها: , , , , ,